Khi trang bị các accessories cho chiếc (D)SLR của mình, sau những gam ống kính thì ta thường nghĩ đến một chiếc đèn flash. Đây hẳn là một thiết bị k0 thể thiếu và nếu biết tận dụng nó thì sẽ phát huy nhiều lợi ích trong nhiếp ảnh.

Bản thân tôi cũng ít khi chụp với flash, và khi bắt đầu sử dụng flash unit cũng rất lúng túng và hầu như đặt ở chế độ Auto (hoặc P). Vì vậy, kinh nghiệm sử dụng flash của tôi k0 nhiều, đồng thời việc sử dụng flash cũng cực kỳ đa dạng và linh hoạt, tùy hoàn cảnh và sự sáng tạo của người chụp.

Trong topic này, tôi chỉ muốn trao đổi với các bạn những điều cơ bản liên quan đến flash photography. Còn những tình huống cụ thể thì chúng ta đã có các topic, nơi bình luận, mổ xẻ cho từng bức ảnh.

Nội dung trích lược chủ yếu từ trang Web www.photonotes.org của tác giả NK Guy. Riêng phần về flash được viết rất chi tiết, tổng cộng trong 3 parts. Nhưng tôi chỉ tham khảo một số nội dung cơ bản nhất. Các bạn có thể xem thêm và cùng trao đổi.

-----------Reply---------
1. Flash Guide Number

Năng lực làm việc của một flash unit được đánh giá qua chỉ số Guide number (GN). Thông số này cho biết cự ly xa nhất (hay tầm hoạt động) của một đèn flash là bao nhiêu met (hoặc feet), ứng với một giá trị khẩu độ và ISO cho trước. Thông thường, ISO được chọn tham chiếu là ISO 100.

Ví dụ: Flash 550EX có GN là 55 (met). Tại ISO 100, ta có thể xác định khoảng cách lớn nhất mà đèn này có thể bao phủ ứng với từng khẩu độ ống kính theo công thức:

distance = GN / f-stop (or)
f-stop = GN / distance
Nếu tính toán với film có độ nhạy là ISO 200, thì GN của flash tương ứng tăng thêm 1.4 lần, tức 55x1.4 (met)

Lưu ý rằng distance ở đây k0 phải là khoảng cách từ camera tới subject mà là khoảng cách từ flash tới subject. Hãy hình dung, nếu flash gắn ở vị trí thông thường trên camera thì hai khoảng cách này có thể coi là như nhau. Tuy nhiên, nếu flash đặt ở một vị trí khác (liên kết với camera qua cable hoặc thiết bị k0 dây), hay gắn trên camera mà bouceleen trần nhà hoặc tường thì khoảng cách này sẽ được tính theo dọc "đường đi" của ánh sáng flash.

Tôi k0 có ý định đi sâu hơn vào điểm này bởi hiện nay chúng ta đều sử dụng các máy có kỹ thuật đo sáng cho flash (flash mettering) tự động. Vì thế, k0 phải lúc nào flash cũng phải làm việc với công suất lớn nhất. Công thức trên chỉ áp dụng khi ta dùng flash ở chế độ manual để tính toán độ mở hay cự ly chụp thích hợp. Nhưng đã đầu tư một số tiền lớn cho body và flash thì nên tận dụng những kỹ thuật đo sáng flash sẵn có. Việc sử dụng ở chế độ manual là rất hãn hữu.

Vì vậy, nếu k0 muốn, ta cũng có thể quên cái công thức kia đi, và chỉ cần nhớ giá trị GN như một thông số tham khảo khi đi chọn mua flash. Flash có GN càng lớn thì càng khỏe và càng mắc tiền hơn.

-----------Reply---------
2. Flash photography

Việc chụp ảnh với flash tuy cũng chỉ diễn ra trong chớp mắt, nhưng thực tế là quá trình diễn ra phức tạp hơn vì cùng một lúc, camera phải làm việc với 2 nguồn sáng khác nhau: Nguồn sáng môi trường (ambiance) và nguồn sáng của flash. Sự khác nhau là ở chỗ ambiance light là nguồn sáng liên tục, còn flash light là nguồn sáng tức thời. Tính chất "liên tục" và "tức thời" ở đây là so với thời gian phơi sáng của bức ảnh. Do đó, quá trình đo sáng, phơi sáng cũng sẽ khác với khi chụp k0 có flash.

Điều này thể hiện rõ hơn khi ta xem xét trường hợp chụp flash ở tốc độ dưới X-sync.

Khi chụp ảnh k0 dùng flash, ta có thể thay đổi sự phơi sáng của bức ảnh bằng việc thay đổi một trong ba yếu tố tốc độ chụp, khẩu độ, ISO khi giữ nguyên hai yếu tố còn lại.
Khi chụp với flash, nhiệm vụ của flash chủ yếu là soi sáng tiền cảnh và do thời gian phát xung của flash cực ngắn nên việc thay đổi tốc độ chụp sẽ k0 làm thay đổi sự phơi sáng của tiền cảnh mà chỉ làm thay đổi sự phơi sáng của hậu cảnh, hay những nơi k0 bị ảnh hưởng của flash.

Nói cách khác, tốc độ chụp k0 chịu sự tác động của nguồn sáng tức thời mà chỉ có tác dụng đối với nguồn sáng liên tục mà thôi.

Thực vậy, khi chụp một người ngoài trời tối, phải dùng flash để đánh sáng. Nếu thấy chủ thể quá sáng (do đo sáng flash sai, hoặc dùng flash manual) mà bạn tăng tốc độ chụp lên cao hơn thì cũng k0 cải thiệt được tình hình. Chủ thể vẫn bị quá sáng cho dù background có tối hơn. Cách giải quyết là giảm ISO, khép sâu khẩu độ hoặc lùi ra xa chủ thể hơn (giả định công suất flash không đổi). Nếu thấy vẫn còn tối thì dù bạn có giảm tốc độ chụp đi thì chủ thể cũng chỉ sáng hơn 1 chút nhưng đó là do k0 có tác dụng của flash và được phơi sáng lâu hơn. Nhưng nếu đủ sáng thì có thể ảnh bị rung nhòe. Trong tình huống này, có nghĩa là flash của bạn đã phát hết công suất mà vẫn k0 đủ đáp ứng yêu cầu. Cách khắc phục là mở ống kính lớn hơn, tăng ISO, hoặc tiến lại gần chủ thể hơn.

Bạn cũng đừng ngạc nhiên rằng khi bật flash lên rồi mà đồng hồ đo sáng trong viewfinder vẫn báo thiếu sáng (chế độ M), hoặc cho những cặp thông số với f-stop rất nhỏ (mở lớn) và tốc độ chụp rất chậm (chế độ ưu tiên tốc độ / khẩu độ). Bởi khi half press để đo sáng, camera chỉ đo sáng ambiance còn việc đo sáng cho flash thì lại diễn ra ngay trước khi flash nổ, hoặc sau khi có ánh sáng phản xạ của flash từ chủ thể.

Cái đó tùy vào việc chế độ đo sáng flash trong camera của bạn là loại nào TTL, A-TTL, E-TTL ...

-----------Reply---------
Bravo bác AT, tôi cũng lờ mờ vụ GN và ETTL lắm. Chờ xem tiếp bài viết của bác, thank U. :up:

-----------Reply---------
Bác Ducnc đóng học phí chưa chưa vây. Hoakts ơi, Làm việc.

-----------Reply---------
3. Flash mettering systems

Như trên đã nói, việc camera phải làm việc với 2 nguồn sáng khác nhau thì công việc đo sáng cũng chia làm 2 phần rõ rệt. Đo sáng ambiance và đo sáng flash. Việc đo sáng ambiance diễn ra như bình thường với mục đích cho bức ảnh đủ sáng kể cả background. Việc đo sáng flash nhằm mục đích điều khiển công suất phát sáng của flash một cách hợp lý. Để hiểu rõ nguyên lý, chúng ta chỉ giới hạn xem xét trong trường hợp chụp flash ở tốc độ dưới X-sync cho đơn giản hóa vấn đề.

3.1 Flash duration

Trong thực tế thì flash k0 nổ tức thời như hình minh họa trên mà cường độ phát sáng của flash sẽ tăng dần từ khi được kích hoạt, đạt tới cường độ lớn nhất rồi giàm dần. Tức là nó đi theo một đường parabol. Nếu coi đường parabol này như một trái núi thì thời gian để "leo" từ bên trái (cường độ = 0), qua đỉnh parabol (cường độ = max), rồi "tụt xuống" bên kia (cường độ = 0) gọi là flash duration max Tmax.

Nếu flash duration = Tmax thì coi như flash đã phát hết công suất.

Do chỉ xem xét trong khoảng thời gian Tmax này, nên việc phát sáng của flash được coi như một nguồn sáng "liên tục" và flash duration càng dài thì subject (ảnh) càng nhận được nhiều ánh sáng.

Việc đo sáng flash chính là nằm ở chỗ camera quyết định flash duration sẽ kéo dài bao lâu. Nếu thấy flash đã đủ làm sáng subject thì camera sẽ ra lệnh ngừng phát sáng (cường độ = 0), flash duration sẽ bị rút ngắn so với Tmax, vì lúc đó ánh sáng flash có thể mới "leo" đến lưng chừng "sườn núi" bên này hay vừa mới qua "đỉnh núi" (cường độ = Max) nhưng chưa kịp tiếp đất bên kia (cường độ = 0)

Như vậy, một khi đèn báo Ready trên flash sáng, tức tụ đã được nạp đầy và flash luôn sẵn sàng phát hết công suất của nó. Nhưng việc phát hết hay k0 lại do flash mettering của camera quyết định (rút ngắn thời gian phát). Chứ k0 phải là hạ thấp cái đỉnh núi (cường độ max) xuống để thời gian leo núi ngắn lại.

Flash luôn sẵn sàng làm hết sức khi nó ready trong mọi trường hợp

Để xem các camera điều chỉnh flash duration thế nào ! Tham khảo từ site trên nên tôi chỉ có các thông tin về flash mettering của Canon. Nếu có điều kiện, mong các bạn bổ sung thêm flash mettering của Nikon, vốn vẫn được coi là Number One !

-----------Reply---------
3.2 Flash mettering principle

Có 2 cách tiếp cận chính:

Cách thứ nhất là đo trực tiếp ánh sáng phản xạ từ subject (hoặc film) để quyết định ngừng flash hay k0. Cách này dùng chính nguồn sáng thực của flash, diễn ra ngay trong quá trình phơi sáng. Phương pháp TTL, A-TTL sử dụng cách tiếp cận này.

Cách thứ hai, trước khi phơi sáng, flash phát ra một nguồn sáng phụ (preflsah), camera đo mức độ phản xạ của chủ thể với nguồn sáng phụ này để quyết định flash duration. Khác với cách tiếp cận trên, quyết định được đưa ra trước khi flash được chính thức kích hoạt, trước khi xảy ra quá trình phơi sáng của film (sensor). Phương pháp E-TTL và E-TTL II thực hiện theo cách tiếp cận này.

Hệ thống đo sáng flash tự động đầu tiên cũng dựa trên cách tiếp cận thứ nhất. Nhưng việc đo ánh sáng phản xạ đó lại do sensor nằm trên flash đảm nhiệm. Phương pháp này sẽ rất thiếu chính xác vì lượng ánh sáng phản xạ qua sensor nằm trên flash khác hoàn toàn với lượng ánh sáng của flash đi vào trong lens. Vì trong mỗi trường hợp lens có khẩu độ khác nhau, chưa kể việc dùng thêm filter này nọ, trong khi sự phản xạ lại trên sensor hoàn toàn k0 thay đổi.

Phương pháp này nhanh chóng bị loại bỏ và người ta buộc phải đưa hệ thống đo sáng flash vào bên trong camera để đo được chính xác hơn lượng ánh sáng đi qua lens (through the lens). Hệ thống đo sáng flash TTL ra đời !

-----------Reply---------
3.2.1 TTL (Through the lens) flash mettering

Phương pháp này dùng một con sensor đặt ngay phía trước bản film (film frame). Khi chưa phơi sáng, nó bị ngăn cách với bản film bởi màn trập (shutter curtain). Trong quá trình phơi sáng với flash, ánh sáng flash mạnh đập vào bản film và phản xạ lên sensor này. Sensor sẽ đo lượng sáng phản xạ này và sẽ quyết định ngắt flash nếu thấy ĐỦ SÁNG.

Cái gọi là ĐỦ SÁNG ở đây cho đến giờ cũng k0 biết sensor (camera) sẽ đánh giá thế nào bởi nó là những thuật toán phức tạp và Canon cũng k0 có ý định tiết lộ. Và chúng ta cũng k0 cần quan tâm lắm vì nắm được nguyên lý hoạt động quan trọng hơn.

Nếu muốn tận mắt nhìn thấy con sensor này cũng rất đơn giản nếu bạn có một chiếc SLR Canon chụp film. Mở backcover ra, chuyển máy sang chế độ Tv với thời gian vài giây hoặc tốc độ B. Sau đó bấm chụp, màn trập kéo lên và bạn sẽ nhìn thấy con sensor đang... nhìn bạn trừng trừng :). Với vai trò và vị trí của mình, sensor này được gọi là Off the film (OTF) sensor.

Vị trí OTF sensor nằm trong camera phía trước bản film
(hình minh họa máy Canon EOS Elan II)

Quá trình chụp ảnh với flash sẽ diễn ra như sau:

- Half press, máy canh nét, đo sáng và cho ra các thông số khẩu độ, tốc độ tương ứng với ISO và chế độ chụp mà bạn đang chọn là P, Av, Tv, hay M. Lưu ý là lúc này máy chỉ đo và cho kết quả theo ánh sáng ambiance !
- Full press, gương lật lên, màn chập mở ra để lộ sáng,
- Thời điểm flash được kích hoạt phụ thuộc vào việc bạn chọn chế độ 1st hay 2nd curtain flash,
- OTF sensor đo lượng sáng phản xạ từ bề mặt bản film và quyết định ngắt flash
- Film tiếp tục lộ sáng theo thời gian phơi sáng đã được thiết lập trong quá trình đo sáng ambiance.
- Hết thời gian phơi sáng, các màn trập và gương đóng lại và trở về vị trí ban đầu.

Pose ảnh kết thúc.

-----------Reply---------

Quote:

Được gửi bởi Atkinson

3.2.1 Flash mettering TTLTrong quá trình phơi sáng với flash, ánh sáng flash mạnh đập vào bản film và phản xạ lên sensor này. Sensor sẽ đo lượng sáng phản xạ này và sẽ quyết định ngắt flash nếu thấy ĐỦ SÁNG.

qua kinh nghiệm chụp với C.Fn12 (mirror lockup) thì em thấy là khi mirror lật lên, flash cũng nổ theo, và theo phỏng đoán của em thì đây chính là cái burst test để đo sáng flash. như vậy rõ ràng là không có chuyện đo flash bằng cách đo ánh sáng phản xạ ngược lại từ bản film.
em vừa mò vào chỗ photonote đó đọc phần flash mettering. theo như em hiểu thì lại là thế này: Flash sẽ nổ một cái test ở một mức power nhất định nào đó, và sensor sẽ đo xem lượng sáng này xem đủ hay thừa hay thiếu, từ đó qua một loạt thuật toán, nó sẽ rút ra kết luận là flash nên nổ ở mức power nào cho phù hợp.
đến đây thì em bắt đầu confused. nếu hiểu đúng như thế thì có nghĩa là cái đường parabol của bác nó sẽ thay đổi từng lần, nhưng lần nào nó cũng sẽ đi hết chặng đường chứ không bao giờ dừng lại giữa chừng.
confused lần 2. đó là, khi chụp ở các mức extreme như chụp vào vật cực sáng hoặc cực tối, ta phải compensate, nhưng tình hình là ta phải làm ngược lại so với khi đo sáng reflective, nghĩa là nếu vật càng tối, ta càng phải bù thêm, vật càng sáng, ta càng phải bớt đi (đo sáng reflective thì vật càng sáng càng phải bù thêm vd như chụp tuyết, vật càng tối càng phải cộng thêm vd chụp chú rể mặc áo đen) Kết luận cuối cùng là em đang không biết phải đi hướng nào. Nếu hiểu theo như bác viết ở trên thì sinh ra confusion 1. Nhưng nếu hiểu theo cái confusion 1 thì lại sinh ra cái confusion 2. cái vòng luẩn quẩn. Có gì bác clear giùm em với.

-----------Reply---------
Lâu không chụp bằng Flash, tối nay có thằng bạn nhờ chụp sinh nhật, mượn tạm cái F90X và Flash SB-22s.(Len 28-200mm 3.5 5.6D, phim ISO 200)
Có thắc mắc nhờ các bác tư vấn giúp:
-Theo tờ hướng dẫn của Flash SB-22s thì nếu set TLL trên Flash thì trên camera set chế độ chụp là A, lúc này trên len mình set như thế nào? Khóa khẩu độ nhỏ nhất trên len thì Camera có hiểu để làm việc đồng bộ với Flash không?
-Nếu theo chế độ A2 trên Flash thì mình thấy ở ISO 200 đèn báo là 8 (tầm hoạt động flash từ 0.6 đến 5m). Lúc này mình thắc mắc là:
+Nếu mình set chế độ chụp là A2 thì trên camera tự động set s=60,trên len mình xoay f=8 (như trên flash hiển thị) có đúng không? Hay trên len mình khóa f nhỏ nhất và camera sẽ hoạt động theo Flash? Nếu mình set cố định f=8 như trên thì Zoom ở 28-50mm thì LCD cũng hiển thị f=8, đồng bộ với flash, nhưng nếu Zoom đến 50-70mm thì LCD lại hiển thị F=11, lúc này mình có phải xoay F=11 như LCD báo không? (mà mình xoay F=11 thì nó lại hiển thị F=16). Khó hiểu quá.
+Nếu mình set chế độ chụp là A2 trên flash, trên camera mình set chế độ S=125, len khóa ở f nhỏ nhất thì mình thấy S luôn = 125 F sẽ tự theo mỗi khi mình Zoom. Nhưng như vậy thì trên Flash chỉ hiển thị f=8 có đồng bộ với camera không? Trên tờ hướng dẫn của flash không chỉ cách chụp bằng chế độ S.
Nhờ các bác giải thích và chỉ ra chụp ở chế độ nào là tối ưu.
Vì chưa quen sử dụng, diễn giải hơi dài mong các bác thông cảm và tư vấn giúp.
Cám ơn nhiều.

-----------Reply---------
-----------Reply---------
CongTroi.Com source from search & vnphoto.net